Kamulaştırmadan arta kalan kısmın kamulaştırılması idarenin bir taşınmazın bir kısmını kamulaştırılması sonucunda geri kalan kısmın yararlanmaya elverişsiz hale gelmesi durumunda taşınmaz malikinin bu kısmınında kamulaştırılması için başvurabileceği yoldur. Yazımızda kısmi kamulaştırma sonrasında değer azalışı, kamulaştırma dışında kalan kısmın kamulaştırılması için idareye başvurunun gerekli olup olmadığı, artan kısmın kamulaştırması davasında dilekçe örneği ve bu konuda kanunda yer alan düzenlemelerle ilgili bilgi vermeyi hedefliyoruz.
Kamulaştırmadan arta kalan kısmın kamulaştırılması
İdarenin kısmi kamulaştırma işlemi sonrasında taşınmazın geri kalan kısmının ekonomik veya fiili olarak yararlanmaya elverişsiz hale gelmesi sonucunda taşınmazın maliki kamulaştırmadan arta kalan kısmın kamulaştırılmasını talep edebilir. Kadastro Kanunu’nun 12.maddesinde açıkça düzenlenmiş olup taşınmaz maliki bu hakkı kullanması için bazı şartları gerçekleştirmesi gerekmektedir.
Kamulaştırma Kanunu’nun 12.maddesinde ” Bir kısmı kamulaştırılan taşınmaz maldan artan kısmı yararlanmaya elverişli bir durumda değil ise, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda dava açılmayan hallerde mal sahibinin en geç kamulaştırma kararının tebliğinden itibaren otuz gün içinde yazılı başvurusu üzerine, bu kısmın da kamulaştırılması zorunludur.” şeklinde düzenleme yer almaktadır. İlgili düzenleme nedeniyle taşınmaz maliki kamulaştırmadan arta kalan kısım yaralanmaya elverişsiz hale gelmişse öncelikle idareye başvuru yapmalı, başvuru sonrasında idare herhangi bir işlem yapmaz ya da talebi reddederse mahkemeye başvurarak dava açmalıdır. Dava açıldıktan sonra mahkeme taşınmazda keşif yaparak arta kalan kısmın yararlanmaya elverişsiz hale geldiğini tespit ederse kalan kısmın kamulaştırılmasına ve bedelin tahsil edilmesine karar verir.
Sonuç olarak kamulaştırmadan arta kalan kısmın kamulaştırılması kısmi kamulaştırma sonrasında taşınmazın geri kalanından yararlanamayan taşınmaz malikinin başvurabileceği bir dava yoludur. Taşınmaz maliki arta kalan kısmın kamulaştırılması için öncelikle idareye talepte bulunmalıdır. İdarenin başvuruyu reddetmesi halinde dava açılması gerekmektedir.
Kısmi kamulaştırma değer azalışı
İdare tarafından yapılan kısmi kamulaştırma işlemi sonrasında taşınmazın geri kalanında değer azalışı meydana gelebileceği gibi arta kalan kısım doğrudan yararlanmaya elverişsiz hale de gelebilir. Bu nedenle kısmi kamulaştırmada değer azalışının her iki duruma göre farklı değerlendirilmesi gerekir.
Kısmi kamulaştırma işlemi sonrasında kamulaştırma dışında kalan kısmın değerinde azalma meydana geldiğinde eksilen değer miktarının tespit edilerek kamulaştırma bedeline eklenmesiyle taşınmaz malikine ödenmesi gerekir. Bu nedenle kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescili davasında veya kamulaştırmasız el atma davalarında bu durumun göz önünde bulundurulması kritik öneme sahiptir. Süreçte alanında uzman avukattan hukuki yardım alınması taşınmaz malikinin hak kaybına maruz kalmasının önüne geçecektir.
Kısmi kamulaştırmada kamulaştırma dışında kalan kısım yararlanmaya elverişsiz hale gelecek şekilde bir değer azalışı söz konusu ise bu durumda taşınmaz maliki artan kısmın kamulaştırılması için idareye başvuru yapmalıdır. Bu noktada idarenin bu talebi reddetmesi üzerine dava açarak yararlanmaya elverişsiz hale gelen kısmın kamulaştırılmasını talep etmelidir. Dava sürecinde mahkeme arta kalan kısmın yararlanmaya elverişsiz hale gelip gelmediğini keşif yaparak bilirkişi marifetiyle değerlendirecektir.
Yargıtay 5.Hukuk Dairesi 2007/4460 esas 2007/7332 sayılı kararında
”Dava, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 12.maddesi uyarınca, kamulaştırmadan arta kalan kesimin işe yaramazlığından ötürü bu kısmın da kamulaştırılması ve değerinin tahsili istemine ilişkindir. Mahkemece, davanın reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekilince temyiz edilmiştir.
Davacı, 2842 sayılı Kamulaştırma Kanununun 12. maddesi uyarınca kamulaştırma kararının tebliğinden itibaren 30 günlük yasal süre içinde davalı idareye başvurarak, kamulaştırma dışında kalan kısmın kamulaştırılmasını istediği, idarece talebin reddedildiği, mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda kalan kısmın işe yaramazlığının tespit edildiği anlaşılmakta, artan kısmın kamulaştırılması ve değerinin davalı idareden tahsiline karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde red kararı verilmesi, Doğru görülmemiştir.” şeklinde karar verilmiştir.
Sonuç olarak kısmi kamulaştırmada değer azalışı mevcutsa eksilen değer azalışı kamulaştırma bedeline eklenir. Ancak kısmi kamulaştırma işlemi sonrasında kalan kısım yararlanmaya elverişsiz hale gelmişse bu kısmın kamulaştırılması için taşınmaz maliki talepte bulunabilir.
İlgili Makale: Kamulaştırma Bedeline Hangi Faiz Uygulanır?
Kamulaştırma dışında kalan kısmın kamulaştırılması için idareye başvuru
Kamulaştırma işlemi sonrasında kamulaştırma dışında kalan alandan yararlanmayan taşınmaz maliki kalan kısmın kamulaştırılması için nasıl bir süreç izlemesi gerektiğini sıklıkla merak etmektedir. Bu noktada taşınmaz malikinin arta kalan kısmın kamulaştırılması için bazı şartları sağlaması gerekmektedir.
Kamulaştırma işlemi sonrasında kamulaştırma dışında kalan kısım yararlanmaya elverişli bir durumda değil veya kullanılamaz hale dönüşmüş ise taşınmaz maliki kamulaştırma evrakı kendisine tebliğ edildiğinden itibaren en geç 30 gün içinde kamulaştırmayı yapan idareye yazılı başvuru yapmalıdır. Başvuru üzerine idare tarafından herhangi bir işlem yapılmazsa dava açarak arta kalan kısmın kamulaştırılması talep edilmelidir.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 2017/10721 esas 2018/2194 sayılı kararında
”Her ne kadar 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 12. maddesinde bir kısmı kamulaştırılan taşınmaz maldan artan kısmı yararlanmaya elverişli bir durumda değil ise kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda dava açılmayan hallerde mal sahibinin en geç kamulaştırma kararının tebliğinden itibaren 30 gün içinde yazılı başvurusu üzerine bu kısmın da kamulaştırılmasının zorunlu olduğu düzenlenmiş ise de;
Somut olayda tamamı 3.950 m2 olan dava konusu 87 parselin 2.444, 46m2’lik bölümünün satın alma yolu ile kamulaştırılmasından sonra arta kalan kısmının işe yaramaz hale gelip gelmeyeceğini tapu maliklerinin önceden öngörmesi üzerine dava açtıkları, bu itibarla mevcut duruma göre taşınmazın arta kalan ve eldeki davanın konusu olan 1.505, 54 m2’lik bölümünün otoyol kamulaştırması sebebiyle kullanılamaz hale gelip gelmediğinin tespiti için mahallinde keşif yapılarak alınacak rapor sonucuna göre hüküm kurulması gerektiği gözetilmeden yazılı şekilde davanın reddine karar verilmesi, doğru görülmemiştir. ” şeklinde karar verilmiştir.
Sonuç olarak kamulaştırma dışında kalan kısmın kamulaştırılması için idareye başvuru zorunludur. Kamulaştırma işlemine ilişkin evrak taşınmaz malikine tebliğ edildiğinden itibaren en geç 30 gün içinde kalan kısmın kamulaştırılması için idareye başvurulmalı idare tarafından reddedilmesi durumunda dava yoluna gidilmelidir.
Kamulaştırma kanunu 12.madde
Kamulaştırma kanunun 12.maddesi kısmen kamulaştırma işlemine ilişkin düzenlemeyi içermektedir. Kamulaştırma kanunu 12.madde:”Kısmen kamulaştırılan taşınmaz malın değeri;
- Kamulaştırılmayan kısmın değerinde, kamulaştırma sebebiyle bir değişiklik olmadığı takdirde, o malın 11 inci maddede belirtilen esaslara göre takdir edilen bedelinden kamulaştırılan kısma düşen miktarıdır.
- Kamulaştırma dışında kalan kısmın kıymetinde, kamulaştırma nedeniyle eksilme meydana geldiği takdirde; bu eksilen değer miktarı tespit edilerek, kamulaştırılan kısmın (a) bendinde belirtilen esaslar dairesinde tayin olunan kamulaştırma bedeline eksilen değerin eklenmesiyle bulunan miktardır.
- Kamulaştırma dışında kalan kısmın bedelinde kamulaştırma nedeniyle artış meydana geldiği takdirde ise, artış miktarı tespit edilerek, kamulaştırılan kısmın (a) bendinde belirtilen esaslar dairesinde tayin edilen bedelinden artan değerin çıkarılmasıyla bulunan miktardır.
- Kamulaştırma dışında kalan kısım, imar mevzuatına göre yararlanmaya elverişli olduğu takdirde;kesilen bina, ihata duvarı, kanalizasyon, su, elektrik, havagazı kanalları, makine gibi tesislerden mal sahiplerine kalacak olanlarının eski nitelikleri dairesinde kullanılabilecek duruma getirilebilmeleri için gereken gider ve bedel, belirlenerek kamulaştırma bedeline ilave olunur. Bu masraf ve bedeller (b) bendinde yazılı kıymet düşüklüğü miktarının belirlenmesinde gözönünde tutulmaz.
- Bir kısmı kamulaştırılan taşınmaz maldan artan kısmı yararlanmaya elverişli bir durumda değil ise, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda dava açılmayan hallerde mal sahibinin en geç kamulaştırma kararının tebliğinden itibaren otuz gün içinde yazılı başvurusu üzerine, bu kısmın da kamulaştırılması zorunludur.
- (Değişik altıncı fıkra: 21/3/2018-7103/27 md.) Baraj inşası için yapılan kamulaştırmalar sonunda kamulaştırma sahasına mücavir taşınmaz mallar, kamulaştırma işleminin tamamlandığına ilişkin ilanın indirildiği tarihten itibaren bir yıl içinde sahiplerinin yazılı başvurusu üzerine çevrenin sosyal, ekonomik veya yerleşme düzeninin bozulup bozulmadığı, ekonomik veya sosyal yönden yararlanılmasının mümkün olup olmadığı yönlerinden ilgili valilikte kurulan komisyon tarafından incelenir. Komisyonca yapılan inceleme sonucunda çevrenin sosyal, ekonomik veya yerleşme düzeninin bozulduğuna ve taşınmaz maldan yararlanılmasının mümkün olmadığına karar verilmesi halinde taşınmaz mal kamulaştırmaya tabi tutulur. Taşınmaz mal sahibinin bu kapsamda açacağı davalarda ilgili valilik komisyonuna başvurulması dava şartıdır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin hususlar Cumhurbaşkanınca yürürlüğe konulan yönetmelikle düzenlenir. Bu suretle kamulaştırılan mücavir taşınmaz mallar hakkında 22 nci ve 23 üncü maddeler uygulanmaz. İdare, bu taşınmaz mallar üzerinde imar mevzuatı hükümlerini de göz önünde tutarak dilediği gibi tasarrufta bulunabilir ve gerektiğinde Hazineye bedelsiz olarak devredebilir.
- Kısmen kamulaştırılan paylı mülkiyete konu taşınmaz mal, evvelce paydaşlar arasında fiilen bölünerek bir veya birkaç paydaşın tasarruf ve yararlanmasına bırakılmış ve yapılan kısmi kamulaştırma bu yerin tamamını veya bir kısmını kapsıyor ise, bu durumda kamulaştırmaya ilişkin işlemler sadece bu paydaş veya paydaşlar hakkında yürütülerek kamulaştırma bedeli payları oranında kendilerine ödenir. Pay veya paydaşların sadece bu kısım için dava hakları vardır. Taşınmaz malın kamulaştırılmayan kısmı üzerinde hakları kalmaz ve adları paydaşlar arasından çıkarılır. Kamulaştırılan bu yerler tapu sicilinde idare adına tescil olunur.
- Bu maddenin uygulanmasından doğacak anlaşmazlıklar adli yargıda çözümlenir.
Baraj inşası için yapılan kamulaştırmalar
İdare tarafından kamulaştırma işlemi bir çok nedenden yapılabildiği gibi bunlardan biri de baraj inşasıdır. Baraj inşası için yapılacak kamulaştırma işlemlerine ilişkin 27.03.2018 tarihli Resmi Gazete ‘de yayımlanan 7103 sayılı Kanunun 27. Maddesi ile kısmi kamulaştırma işlemi sonrasında kamulaştırma dışında kalan alanlara ilişkin özel düzenleme yapılmıştır.
Baraj inşası için yapılacak kamulaştırmalara ilişkin Kanunun 12. maddesinin 6. fıkrası 27.03.2018 tarihli Resmi Gazete ‘de yayımlanan 7103 sayılı Kanunun 27. maddesi ile ‘’ Baraj inşası için yapılan kamulaştırmalar sonunda kamulaştırma sahasına mücavir taşınmaz mallar, kamulaştırma işleminin tamamlandığına ilişkin ilanın indirildiği tarihten itibaren bir yıl içinde sahiplerinin yazılı başvurusu üzerine çevrenin sosyal, ekonomik veya yerleşme düzeninin bozulup bozulmadığı, ekonomik veya sosyal yönden yararlanılmasının mümkün olup olmadığı yönlerinden ilgili valilikte kurulan komisyon tarafından incelenir. Komisyonca yapılan inceleme sonucunda çevrenin sosyal, ekonomik veya yerleşme düzeninin bozulduğuna ve taşınmaz maldan yararlanılmasının mümkün olmadığına karar verilmesi halinde taşınmaz mal kamulaştırmaya tabi tutulur. Taşınmaz mal sahibinin bu kapsamda açacağı davalarda ilgili valilik komisyonuna başvurulması dava şartıdır.’’ hükmü getirilmiştir.
Ayrıca Kanuna ‘’ Bu Kanunun 12. maddesinin 6. fıkrası hükümleri, görülmekte olan davalarda da uygulanır ve dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilerek, dava açanların dosyalarının mahkeme tarafından ilgili valilik komisyonuna gönderilmesine karar verilir. Reddedilen davalarda yargılama gideri kamu üzerine bırakılır ve davalı idare lehine vekalet ücretine hükmedilmez.’’ şeklindeki geçici 13. madde eklenmiştir.
Baraj inşası için yapılan kamulaştırmalarda mevzuattaki değişiklik sonrasında taşınmaz malikleri kamulaştırma işlemi tamamlandıktan bir yıl içinde valilikte bulunan komisyonlara başvurarak kamulaştırma işlemi sonrasında çevrenin sosyal, ekonomik veya yerleşme düzeninin bozulup bozulmadığının ve taşınmaz maldan yararlanılmasının mümkün olup olmadığının incelenmesini talep ederek kalan kısmın kamulaştırılmasını talep edebilir. Bu yönde valilik herhangi bir işlem yapmazsa taşınmaz maliki dava açabilir.
Artan kısmın kamulaştırması davası örnek dilekçe
……. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE
DAVACI:
VEKİLİ:
DAVALI:
DAVA KONUSU: Kamulaştırmadan arta kalan kesimin kamulaştırılması istemidir.
OLAYLAR VE AÇIKLAMALAR:
Müvekkilim adına tapuda kayıtlı olan … İli, … İlçesi, … Köyü, … Mevkii, . Numaralı pafta, … Numaralı parsel ‘de kayıtlı bulunan….metrekare yüzölçümlü taşınmazın … Metrekarelik kısmı,……… tarihinde Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından kamulaştırılmıştır. Yapılan bu kısmi kamulaştırma sonucunda, taşınmaz maldan arta kalan kısım tümüyle yararlanmaya elverişsiz hale gelmiştir. Tarafımızca kamulaştırma dışında kalan kısmın yararlanmaya elverişsiz ve kullanılamaz hale gelmesi nedeniyle davalı idareye süresi içinde……… tarihinde başvuru yapılmıştır. Ancak davalı idare tarafından ………tarih ve……….. sayılı cevap yazısıyla başvurumuz reddedilerek kalan kısımda kamulaştırma yapılmayacağı belirtilmiştir. Davalı idareye süresi içinde yaptığımız başvuru ve idare tarafından verilen cevap yazısı delillerimizde yer almaktadır.
Kamulaştırma Kanunu’nun 12. maddesine göre, bir kısmı kamulaştırılan taşınmaz maldan arta kalan kısım yararlanmaya elverişli değilse mal sahibinin yaptığı başvuru üzerine, geri kalan kısmın da kamulaştırılması zorunludur. Bu nedenle kamulaştırmadan arta kalan kesimin kamulaştırılması ve bedelinin tahsili için mahkemenize başvurmak zorunlu hale gelmiştir.
HUKUKSAL NEDENLER: Kamulaştırma Kanunu, Kamulaştırma Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkındaki 4650 sayılı Kanun ve diğer tüm yasal mevzuat.
HUKUKİ DELİLLER: Tapu Kayıtları, idareye yapılan başvuru dilekçesi, idareden gelen cevap yazısı, bilirkişi, keşif ve diğer tüm yasal kanıtlar.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıkladığımız ve mahkemenizce resen gözetilecek nedenler ötürü, müvekkilim adına kayıtlı … İli, … İlçesi, … Köyü, … Mevki,….. numaralı pafta, … numaralı parsel ‘de taşınmazın bir bölümünde yapılan kamulaştırmadan arta kalan kısmın kamulaştırılmasına ve kamulaştırma bedelinin yasal faizi ile birlikte davalı idareden tahsiline, yargılama bedeli ve avukatlık ücretinin davalılara yükletilmesine karar verilmesini talep ederiz.
Av. Cansu Bayramoğlu
