Mirastan yoksunluğun tespiti davası mirasçılardan birinin Türk Medeni Kanunu’nun 578.maddesinde yer alan sebeplerin varlığı halinde miras hakkından yararlanamayacağının belirlemesi için açılan bir davadır. Mirasçının mirastan yoksunluğu için mutlaka kanunda aranan sebeplerin varlığı gerekmektedir. Yazımızda mirastan yoksunluğun tespiti davası, mirastan yoksunluk sebepleri, görevli ve yetkili mahkeme, mirastan yoksunluk ve mirastan çıkarmanın farkları ve güncel yargıtay kararları hakkında ayrıntılı bilgi vermeyi hedefliyoruz.
Mirastan yoksunluğun tespiti davası
Mirastan yoksunluğun tespiti davası Türk Medeni Kanunu’nun 578.maddesinde düzenlenen sebeplerin varlığı halinde mirastan yoksunluğun tespiti ve yeni mirasçılık belgesinin verilmesi talebiyle açılmaktadır. Mirastan yoksunluğu tespit edilen mirasçının miraçsı sıfatını ortadan kalkar ve ölüme bağlı tasarrufla herhangi bir hak talep edemezler.
Mirastan yoksunluğun tespiti davası için yoksunluğu istenen mirasçının miras bırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldürmesi veya öldürmeye teşebbüs etmesi, sürekli şekilde ölüme bağlı tasarruf yapamayacak duruma getirmesi, ölüme bağlı bir tasarruf yapmasını veya böyle bir tasarruftan dönmesini aldatma, zorlama veya korkutma yoluyla sağlaması veya engellemesi gerekmektedir. Türk Medeni Kanunu’nun 578.maddesinde mirastan yoksunluk sebepleri sınırlı şekilde sayıldığından farklı bir sebep gösterilerek mirastan yoksunluğun tespiti talep edilemeyecektir.
Sonuç olarak mirastan yoksunluğun tespiti davası Türk Medeni Kanunu’nun 578.maddesinde düzenlenmiş sebeplerin varlığı halinde mirasçının mirastan yoksunluğunun tespit edilmesi ve yeni mirasçılık belgesi verilmesinin talep edilerek yoksunluğu tespit edilen mirasçının mirasçılık sıfatını ortadan kaldırılmasını sağlar. Mirastan yoksunluk sebeplerinin varlığının ispatı dava sürecinin en kritik aşamasını oluşturacağından alanında uzman bir avukattan hukuki yardım alınması hak kaybına maruz kalmamak açısından önemlidir.
Mirastan yoksunluk sebepleri
Mirastan yoksunluk sebepleri Türk Medeni Kanunu’nun 578.maddesinde sınırlı sayıda sayılmış olup bu sebepler dışında başka bir neden öne sürülerek mirastan yoksunluk ileri sürülemez. Mirastan yoksunluk sebepleri:
- Miras bırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren veya öldürmeye teşebbüs etmek: Türk Medeni Kanunu’nun 578.maddesinin 1.fıkrasında düzenlenmiş olan mirastan yoksunluk sebebidir. Mirastan yoksunluğunun tespiti isteyen mirasçının miras bırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldürmesi veya öldürmeye teşebbüs durumu ceza davasının sonucuna göre belirlenmektedir. Bu nedenle ceza davası mirastan yoksunluğun tespiti davasında bekletici mesele yapılır.
- Miras bırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak sürekli şekilde ölüme bağlı tasarruf yapamayacak duruma getirmesi
- Miras bırakanın ölüme bağlı bir tasarruf yapmasını veya böyle bir tasarruftan dönmesini aldatma, zorlama veya korkutma yoluyla sağlaması ve engellemesi
- Miras bırakanın artık yeniden yapamayacağı bir durumda ve zamanda ölüme bağlı bir tasarrufu kasten ve hukuka aykırı olarak ortadan kaldırması veya bozması
Mirastan yoksunluğun tespiti davası görevli ve yetkili mahkeme
Mirastan yoksunluğun tespiti davası sürecine girecekler açısından davanın nerede ve hangi mahkemede açılacağı sıklıkla merak edilen konulardandır. Mirastan yoksunluğun tespiti davası yeni mirasçılık belgesinin verilmesi talebiyle birlikte öne sürülür. Bu nedenle görevli mahkeme mirastan yoksunluğun tespiti de mirasçılık belgesi verilmesinde görevli mahkemeye aittir. Yani sulh hukuk mahkemesi görevli mahkemedir. Yetkili mahkeme miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir.
Yargıtay 2.Hukuk Dairesi 22.04.2009 tarih 2008/ 2766 esas 2009 / 7790 sayılı kararı
”Görevli mahkeme eğer veraset ilamı alınacak ise sulh hukuk mahkemesi varolan bir veraset ilamında hata var ise veraset ilamının iptali davası olarak bakılacağından asliye hukuk mahkemesidir. “Mirastan yoksunluğun tespiti de mirasçılık belgesi verilmesinde görevli mahkemeye aittir. Mahkemece yapılacak iş, ceza dosyası da incelenerek mirastan yoksunluk sebebinin bulunup bulunmadığının tespiti ve sonucuna göre karar vermekten ibarettir. Yoksunluk sebebinin tespiti halinde mirasçılık belgesinde miras paylarını gösterecek şekilde hüküm kurulması, ancak Cemal’in mirastan mahrum olduğunun ve mahrumiyetinin hukuki sonuçlarının terekenin paylaştırılması sırasında gözetileceğine işaret edilmelidir. Yukarıda yazılı kurallara uyulmadan yazılı şekilde hüküm tesisi doğru görülmemiştir.” şeklinde karar verilmiştir.
Mirastan yoksunluk ve mirastan çıkarmanın farkları
Mirastan yoksunluk ile mirastan çıkarma uygulamada sıklıkla karıştırılan iki hukuki durum olarak karşımıza çıkmaktadır. Mirastan yoksunluk ve mirastan çıkarma Türk Medeni Kanunu’nun farklı maddelerinde düzenlenmiş olup şartları, dava açacak kişiler ve öne sürülme sebepleri farklıdır.
Mirastan yoksunluk Türk Medeni Kanunu’nun 578-579.maddelerinde düzenlenmiş olup mirasçının miras bırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldürmesi veya öldürmeye teşebbüs etmesi, sürekli şekilde ölüme bağlı tasarruf yapamayacak duruma getirmesi, ölüme bağlı bir tasarruf yapmasını veya böyle bir tasarruftan dönmesini aldatma, zorlama veya korkutma yoluyla sağlaması veya engellemesi gerekmektedir. Mirastan çıkarma Türk Medeni Kanunu’nun 510-513.maddelerinde düzenlenmiş olup mirasçının mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi veya aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi durumlarında yapılabilmektedir.
Mirastan yoksunluk sebeplerinin varlığında mirastan yoksunluğun tespiti ile kendiliğinden sonuç oluşturarak mirasçının miras hakkını ortadan kaldırır. Mirastan çıkarma için miras bırakanın Türk Medeni Kanunu 510.maddesinde yer alan nedenlerin varlığı halinde ölüme bağlı tasarrufla işlemi gerçekleştirmesi gerekmektedir. Yani mirastan yoksunluk nedenlerin varlığı halinde kanundan doğarken mirastan çıkarma için miras bırakanın kendi iradesiyle ölüme bağlı tasarrufla bu işlemi gerekleştirmesi gerekmektedir.
Sonuç olarak mirastan yoksunluk ve mirastan çıkarma sonuçları benzer iki hukuki durum olsa da mevzuatta farklı maddelerde düzenlenmiş olup şartları, sebepleri, öne sürülme şekilleri bakımından farklı süreçleri gerektirmektedir. Bu nedenle mevcut şartlarda hangisinin seçileceğinin ayrıntılı olarak analiz edilmesi için alanında uzman bir miras avukatından destek alınması kritik öneme sahiptir.
İlgili Makale: Mirasçılıktan Çıkarmanın İptali Davası
Mirastan yoksunluğun tespiti davasının sonuçları
Mirastan yoksunluğun tespiti davasının sonucunda yoksunluğu tespit edilen kişi mirasçı olamayacağı gibi ölüme bağlı tasarrufla da herhangi bir hak talep edemezler. Mahkeme tarafından mirastan yoksunluğun tespitine karar verilmesi yenilik doğurucu nitelikte olmayıp tespit niteliğindedir. Bu nedenle mirastan yoksunluğun tespiti geçmişe etkili sonuç doğurur.
Mirastan yoksunluk herhangi bir mahkeme kararı gerektirmeksizin doğrudan kanundan kaynaklanır, ancak mirasçı belgesinde mirastan yoksun olması gereken kişinin yer alması durumunda diğer mirasçılar mirastan yoksunluğun tespiti ile bu durum göz önünde bulundurularak yeni bir mirasçı belgesinin verilmesi için mahkemeye başvurmaları gerekmektedir. Mirastan yoksunluk kişisel olarak sonuç doğurur. Bu nedenle mirastan yoksunluğu tespit edilen kişinin mirastan alacağı pay alt soyuna geçer, alt soyu bulunmuyorsa zümre sistemine göre miras payının geçişi gerçekleşir.
Mirastan yoksunluk alt soyu etkiler mi?
Mirastan yoksunluk durumunda alt soyun miras hakları uygulamada sıklıkla merak edilen konulardan bir diğeridir. Mirastan yoksunluk kişisel olarak sonuç doğuracağından sadece mirastan yoksun olan kişiyi etkiler. Mirastan yoksunluk alt soyu etkilemez, mirastan yoksun kişi ölmüş gibi alt soyu mirasçı olur.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi 16.01.2017 tarih 2016/3837 esas 2017/267 sayılı kararı
”Davacı, …’nın muris …’yı kasten öldürmeye azmettirme suçundan kesinleşmiş mahkumiyetinin bulunduğunu, …’nın mirastan yoksun olduğunu, …’nın diğer eşinden olan altsoyunun …’nın mirasçısı olamayacağını beyan ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.
Miras bırakanı öldüren veya öldürmeye teşebbüs edenler mirasçı olamazlar (TMK m. 578/1). Mirastan yoksunluk kişiseldir. Bu nedenle yalnız yoksun olanı etkiler. Mirastan yoksun olanın altsoyu mirasbırakandan önce ölen kimsenin alt soyu gibi mirasçı olur. Ancak halefiyet kuralı yalnız zümre mirasçıları bakımından hüküm ifade eder (TMK m. 520, 521). … mirasbırakanı kasten öldürmeye azmettirmiş olması nedeni ile mirasçı olamaz. …’nın diğer eşinden olan altsoyu ………….. da zümre mirasçısı olmadığından mirasbırakana mirasçı olamaz ancak mirastan yoksunluk sadece ilgili mirasbırakana özgüdür.
Miras bırakan …’nın eşi … tarafından öldürülmesi üzerine mirasçıları … mirasbırakandan sonra altsoy bırakmadan vefat etmesi nedeniyle payı babası …’ya ve mirasbırakanın diğer mirasçılarına geçecektir. Bu şekilde mirasçıları ve miras paylarının tespiti gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi doğru değildir.” şeklinde karar verilmiştir.
Mirastan yoksunluğun tespiti dava dilekçesi
……. NÖBETÇİ SULH HUKUK MAHKEMESİ’NE
DAVACI: Adı Soyadı, T.C. Kimlik No, Adres
VEKİLİ:
DAVALI: Adı Soyadı, T.C. Kimlik No, Adres
DAVA KONUSU: Türk Medeni Kanunu m. 578 gereğince davalının mirastan yoksun olduğunun tespiti ve buna göre yeni mirasçılık belgesi verilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR: Miras bırakan ….. tarihinde vefat etmiş olup, yasal mirasçıları …… ve …. davalı…… dır. Ancak davalı taraf miras bırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldürmüştür. Bu duruma ilişkin ………… Ağır Ceza Mahkemesi’nin ….. Esas sayılı dosyasında yargılama devam etmektedir. Türk Medeni Kanunu’nun 578.maddesi gereğince davalının mirastan yoksunluğunun tespiti ve yeni mirasçılık belgesinin verilmesi için mahkemenize başvurma zorunluluğumuz doğmuştur.
HUKUKİ SEBEPLER: TMK, HMK ve sair ilgili mevzuat
HUKUKİ DELİLLER: Nüfus kayıt örnekleri, … Ağır Ceza Mahkemesi’nin ……. esas sayılı dosyasının celbi ,Tanık, bilirkişi ve her türlü yasal delil.
TALEP: Yukarıda açıkladığımız ve mahkemenizce resen gözetilecek nedenlerden ötürü, davalının mirastan yoksunluğunun tespitini ve yoksunluk durumu göz önünde bulundurularak yeni mirasçılık belgesi verilmesini vekaleten arz ve talep ederiz.
Mirastan yoksunluğun tespiti yargıtay kararları
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi 06.02.2017 tarih 2016/4329 esas 2017/708 sayılı kararı
”Türk Medeni Kanunu m. 578/1 hükmü, mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren veya öldürmeye teşebbüs edenlerin, mirasçı olamayacakları gibi; ölüme bağlı tasarrufla herhangi bir hak da edinemeyeceklerini düzenlemiştir.
… 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 1993/22 Esas 1994/ 60 Karar sayılı dosyasında kesinleşmiş mahkumiyet kararı ile sabit olduğu üzere, …, …’yı ve …’ı kasten öldürmüştür.
Mirasbırakan …’ın 24.03.1979 tarihinde ölümü ile geriye eşi … ve çocukları …, …, …, … kalmışlardır. Daha sonra …’ın 09.02.1993 tarihinde ölümü ile …’a düşen miras payı eşi ve çocuklarına geçecektir. …’nın 30.03.1993 tarihinde ölmesi ile kendisine düşen miras payının ise eşi …’ya geçmesi TMK m. 578/1 uyarınca mirastan yoksunluk sebebi ile mümkün değildir. Mirasbırakan …’ın mirasçısı …’ın ölümü ile miras payının kızı …’dan dolayı …’ya geçmesi de TMK m.578/1 uyarınca mirastan yoksunluk sebebi ile mümkün değildir. Bu durumda …’nın mirasbırakan …’ın mirasından pay alamayacağı gözetilmeksizin karar verilmiş olması doğru görülmemiştir. Yukarıda açıklanan ilkeler gözetilmeksizin karar verilmiş olması nedeni ile kararın bozulması gerekmiştir.” şeklinde karar verilmiştir.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi 19.10.2016 tarih 2016/2219 esas 2016/8529 sayılı kararı
”Davacı, kızı olan davalı …’in kendisine şiddet uyguladığını, geçirdiği kalp ameliyatı sonrasında kalbine yumruk atarak kendisini öldürmeye çalıştığını, bu sebeple davalının TMK’nın 510, 578. maddelerince mirasından yoksun edilmesini talep etmiştir.
Davalı, davacının iddialarını kabul etmediğini, asıl davacının kendisine şiddet uyguladığını belirterek davanın reddini savunmuştur. Mahkemece, davanın kabulüyle davalının davacının mirasından yoksun bırakılmasına karar verilmiştir. Hükmü, davalı temyiz etmiştir.
Mahkemece, davacının davalı olan kızına karşı mirastan yoksunluğun tespiti davası açamayacağı, TMK 510. maddesi uyarınca ancak ölüme bağlı tasarrufla bu işlemi gerçekleştirebileceği gözetilmeden davanın kabulüne karar verilmesi doğru görülmemiş, bu sebeple hükmün bozulması gerekmiştir.” şeklinde karar verilmiştir.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi 22.02.2023 tarih 2021/8221 esas 2023/1051 sayılı kararı
”Davacılar vekili dava dilekçesinde; murisleri ……….’in müvekkillerinin babası, davalının ikinci eşi olduğunu, davalı ile murislerinin 1997 yılında evlendiklerini, davalının babalarına karşı gerek hastalanmasından önce gerekse hastalanıp hastaneye yattığı süreçte sadakat yükümlülüklerine aykırı davrandığını, murisin hastanede yattığı esnada murisin paralarını aldığını (….) miras peşine düştüğünü belirterek, davalının murisi Musa Dönmez’in mirasından yoksunluğunun tespitine ve muris ….’in mirasından çıkartılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
İlk Derece Mahkemesinin kararı ile, mirastan yoksunluk sebeplerinin Türk Medeni Kanunun 578 inci maddede sınırlı olarak belirtildiğini, davacıların iddialarının hiçbirinin bu kapsamda yer almadığını, ayrıca miras bırakanın Türk Medeni Kanunun 510 uncu maddesi kapsamında davalı …’yı mirasçılıktan çıkarmaya ilişkin ölüme bağlı bir tasarrufunun da bulunmadığı dikkate alınarak davanın reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesinin kararı ile davalının mirastan yoksunluğuna ilişkin koşulların bulunmadığını bu nedenle ilk derece mahkemesince davanın reddine karar verilmesinin doğru bulunduğundan başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.” şeklinde karar verilmiştir.
