Türk Medeni Kanunu 589. madde miras bırakanın terekesinin korunması için gerekli önlemlerin hakim tarafından alınabileceği düzenlenmiştir. Miras bırakanın yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesi talep üzerine veya resen terekedeki mallarının korunması ve hak sahiplerine geçişi için gerekli önemleri alabilecektir. İlgili düzenlemede terekenin korunması için alınabilecek önlemler ve önlem için yapılan giderlerin nereden karşılanacağı ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
TMK 589. madde
Türk Medeni Kanunu 589. madde terekenin korunması
- Miras bırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya re’sen tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli olan bütün önlemleri alır.
- Bu önlemler, özellikle kanunda belirtilen hâllerde terekede bulunan mal ve hakların yazımına, terekenin mühürlenmesine, terekenin resmen yönetilmesine ve vasiyetnamelerin açılmasına ilişkindir.
- Önlemlerle ilgili giderler, ileride terekeden alınmak üzere, başvuran kişi tarafından; önleme hâkimin re’sen karar verdiği hâllerde Devlet tarafından karşılanır.
- Miras bırakan, yerleşim yerinden başka bir yerde ölmüş ise, o yerin sulh hâkimi bu ölümü yerleşim yeri sulh hâkimine gecikmeksizin bildirir ve mirasbırakanın ölüm yerinde bulunan mallarının korunması için gerekli önlemleri alarak bununla ilgili dosyayı ve varsa vasiyetnameyi yerleşim yeri sulh hâkimine gönderir.
Türk Medeni Kanunu 589. madde gerekçesi
Ayırım başlığı “İhtiyatî Tedbirler” yerine İsviçre Medenî Kanununun 551 inci maddesine uygun olarak “Koruma Önlemleri” şeklinde değiştirilmiştir. Yürürlükteki maddenin birinci fıkrası İsviçre aslına uygun olarak iki fıkra hâline getirilmiş, ayrıca maddeye üçüncü fıkradan önce gelmek üzere yeni bir fıkra eklenerek, toplam dört fıkraya dönüştürülmüştür. Eklenen yeni üçüncü fıkra ile koruma önlemleriyle ilgili giderlerin, ileride terekeden alınmak koşuluyla, istemde bulunan kişiden; hâkimin re’sen önleme karar vermesi hâlinde ise Devlet tarafından karşılanması kabul edilmiştir. Yapılacak giderlerin doğuracağı isteksizlik ve çekingenlik göz önünde tutulursa, bu fıkra sayesinde, terekeye ilişkin bu tür tedbirlerin alınmasının kolaylaştırılması amaçlanmıştır.
Maddenin son fıkrasında, yürürlükteki metinden farklı olarak, mirasbırakanın yerleşim yerinden başka yerde ölmesi hâlinde, o yerin sulh hâkiminin gerekli koruma önlemlerini aldıktan sonra dosyayı, mirasbırakanın yerleşim yeri sulh mahkemesine göndermesi kabul edilmiştir. Yürürlükteki metinde bu konu düzenlenmemiş olduğundan bu hususa açıklık getirilme gereği duyulmuştur.
Türk Medeni Kanunu 589. Madde terekenin korunması yargıtay kararları
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 29.09.2014 tarih 2013/22642 esas 2014/17374 sayılı kararı
”Dava TMK’nun 619. maddesi gereği terekenin resmi defterinin tutulması talebi olmayıp, terekenin korunması kapsamında; tespiti (TMK. 589. madde) ve defterinin tutulması (TMK. 590. madde) isteğine ilişkindir. Türk Medeni Kanunu’nun 589. maddesi, mirasbırakının yerleşim yeri Sulh hakiminin istemi üzerine veya kendiliğinden tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli olan bütün önlemleri alacağını, gerekli giderlerin ileride terekeden alınmak üzere başvuran kişiden önlem alınmasına, hakimin kendiliğinden karar verdiği hallerde ise Devlet tarafından karşılanacağına, mirasbırakanın yerleşim yerinden başka bir yerde ölmesi halinde de o yerin Sulh hakiminin, murisin ölümünü murisin yerleşim yeri Sulh hakimine gecikmeksizin bildirilip, mirasbırakının ölüm yerinde bulunan malların korunması için gerekli tedbirleri almak zorunda olduğunu hükme bağlamıştır.
Bu tedbirlerin terekede bulunan mal ve hakların yazımı, mühürlenmesi, resmen yönetilmesi, vasiyetnamenin açılması gibi işlemler olduğu da madde de açıklanmıştır. (TMK.589/2 madde) Terekenin tedbiren tespiti talebi bir süreye tabi olmadan her zaman istenebilir. Davacının talebi, terekenin resmi defterinin tutulması talebi (TMK. md. 590) olmayıp; Türk Medeni Kanunu’nun 589. maddesi gereğince terekenin tedbir mahiyetindeki tespiti istemidir. Gerçekleşen bu durum karşısında Türk Medeni Kanunu’nun 589. madde çerçevesinde tespit ve gerektiği takdirde koruma önlemlerinin alınması gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi doğru değildir. Kararın bu nedenle bozulması gerekmiştir” şeklinde karar verilmiştir.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi 24.01.2019 tarih 2016/6232 esas 2019/767 sayılı kararı
”Türk Medeni Kanunu’nun 589. maddesi, mirasbırakanın yerleşim yeri Sulh Hakiminin istemi üzerine veya kendiliğinden tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli olan bütün önlemleri alacağını, gerekli giderlerin ileride terekeden alınmak üzere başvuran kişiden önlem alınmasına, hakimin kendiliğinden karar verdiği hallerde ise devlet tarafından karşılanacağını, mirasbırakanın yerleşim yerinden başka bir yerde ölmesi halinde de o yerin Sulh Hakiminin, murisin ölümünü murisin yerleşim yeri Sulh Hakimine gecikmeksizin bildirip, miras bırakanın ölüm yerinde bulunan mallarının korunması için gerekli tedbirleri almak zorunda olduğunu hükme bağlamıştır. Bu tedbirlerin terekede bulunan mal ve hakların yazımı mühürlenmesi, resmen yönetilmesi, vasiyetnamenin açılması gibi işlemler olduğu da madde de açıklanmıştır. (TMK 589/2 madde)
Türk Medeni Kanunu’nun 590’ncı maddesinde yer alan bir aylık süre, hak düşürücü süre olmayıp, düzenleyici niteliktedir. Terekenin korunmasına ilişkin önlemler, hukuki niteliği bakımından mirasın kazanılması yahut mirasçılık sıfatı bakımından maddi bir etkiye sahip olmadığından, bu süre aşılsa bile paylaşmaya kadar her zaman istenebilir. Davacının talebi Türk Medeni Kanunu’nun 589. maddesi gereğince terekenin tedbir mahiyetindeki tespiti istemidir. Açıklanan ve tüm dosya kapsamından saptanan bu durum karşısında mahkemece Türk Medeni Kanunu’nun 589. maddesi çerçevesinde gerekli önlemlerin alınması gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi doğru değildir. Yerel mahkeme kararının açıklanan bu sebeplerle bozulması gerekmiştir” şeklinde karar verilmiştir.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi 15.03.2021 tarih 2017/5336 esas 2021/1748 sayılı kararı
”Terekenin tespiti, korunması ve yönetilmesi ile ilgili TMK’nin 589 ve devamı maddeleri gereğince alınması gereken önlemlere ilişkin verilen kararlar nihai hüküm niteliğinde olmadığından temyizi kabil değildir. Mahkemece yapılan işlem terekenin muhafazası ve hak sahiplerine intikal etmesini temin için alınması gereken tedbirlere ilişkindir (TMK m. 589). Davalının istihkak davası açması her zaman imkan dahilindedir (TMK m. 640). Bu nedenle kararın temyiz kabiliyeti olmadığından temyiz isteğinin reddi gerekmiştir” şeklinde karar verilmiştir.
İlgili Makale: Miras Kalan Aracın Kullanım Hakkı
