Çocuk Üvey Babanın Soyadını Alabilir Mi?

Boşanma sonrası çocuğun annesinin yeniden evlenmesi halinde üvey babanın soyadının çocuğa verilip verilemeyeceği sıklıkla merak edilmektedir. Annenin tekrar yaptığı evlilikte soyadının değişmesi yeni kurduğu aile birliğinde çocuğun soyadının farklı olması çocuğun sosyal hayatında bazı sorunlar yaratabilmektedir. Yazımızda çocuğun üvey babasının soyadını alıp alamayacağı, velayet sahibi annenin çocuğun soyadıyla ilgili değişiklik yapıp yapamayacağı, üvey babanın nüfusuna geçme süreci hakkında ayrıntılı bilgi vermeyi hedefliyoruz.

Çocuk üvey babanın soyadını alabilir mi?

Boşanma sonrası yeniden evlenip aile düzeni kuran anne açısından çocuğunun eski eşinin soyadını taşıması bazı problemleri beraberinde getirmektedir. Özellikle eski eşinin çocukla yeteri kadar ilgilenmemesi, üvey babanın çocukla daha fazla ilgilenmesi, çocuğun üvey babasını baba gibi görmesi, ikinci evliliğinden olan çocuğuyla önceki evliliğinden olan çocuğun kardeşiyle farklı soyadlarını taşımasının çocuğun sosyal hayatını etkileme endişesi anneleri bu konuda çözüm arayışına yöneltmektedir.

Boşanmadan sonra çocuğun soyadı ile ilgili düzenleme Soyadı Kanunu’nun 4. maddesinin ikinci fıkrasında “Evliliğin feshi veya boşanma hallerinde çocuk anasına tevdi edilmiş olsa bile babasının seçtiği veya seçeceği adı alır.” şeklinde düzenlenmiştir. Ancak ilgili hüküm Anayasa Mahkemesi’nin 08/12/2011 tarihli 2010/119 esas 2011/165 sayılı kararı ile iptal edilmiştir.

Türk Medeni Kanununda çocuğun üstün menfaati ve haklı nedenlerin varlığı durumunda çocuğun annenin soyadını alabileceğini düzenlemiştir ve bu konuda başkaca bir yasal düzenleme bulunmadığından çocuğun üvey babasının soyadını alması mümkün değildir.

Yargıtay 2.Hukuk Dairesinin 15.10.2020 tarihli 2020/565 esas 2020/4810 sayılı kararında

‘’Davacı kadın dava dilekçesinde; ortak çocuk Umut’un babası olan davalı … ile Sivas Aile Mahkemesinin ….Esas, ….. Karar sayılı ilamı ile boşandıklarını, ortak çocuk Umut’un velayetinin kendisine verildiğini, ikinci evliliğini Göksel Yerlikaya isimli şahıs ile yaptığını, ortak çocuk ile kendi soyadlarının farklı olmasından dolayı sorunlar oluştuğunu ileri sürerek, ortak çocuk Umut’un “Yıldızhan” olan soyadının “Yerlikaya” olarak değiştirilmesini talep ve dava etmiştir.

Mahkemece yapılan yargılama ve toplanan deliller neticesinde; davacının ikinci evliliğini yaptığı, ikinci evliliğinden de bir çocuğunun olduğu, Göksel Yerlikaya’nın da ilk evliliğinden bir oğlu olduğu, ailede davacının oğlu Umut dışında herkesin soyadının “Yerlikaya” olduğu, bu durumun çocuğu olumsuz etkilediği, TMK md. 27 ve Anayasanın 20. maddesi gereği velayeti anneye verilen çocuğun soyadının haklı neden olması durumunda değiştirilme talebinin kabul edilebileceği, bu nedenle davanın kabulü ile Umut’un “Yıldızhan” olan soyadının “Yerlikaya” olarak değiştirilmesine karar verilmiş ilgili karar davalı kurum tarafından temyiz edilmiştir. Taraflar arasındaki uyuşmazlık; evlilik birliği içinde doğan çocuğun evlilik içinde doğumla kazandığı soyadının, davacı annenin ikinci evliliği nedeniyle kazanmış olduğu soyadı ile değiştirilmesinin mümkün olup olmadığı noktasındadır.

Türk Hukuk Sisteminde evlilik birliği içinde doğan çocuğun, babasının soyadını alabileceği veya içtihatlarla gerçekleşen duruma göre boşanma sonucu velayeti kendisine verilen annenin bekarlık soyadının çocuğun üstün yararının bulunması halinde alabileceği ve bu konuda başkaca bir yasal düzenlemenin bulunmadığı anlaşılmaktadır. Gerçekleşen bu durum karşısında davanın reddi gerekirken kanun hükümlerinin yorumunda yanılgıya düşülerek davanın kabulüne karar verilmesi usul ve kanuna aykırı olup, bozmayı gerektirmiştir.’’ şeklinde karar verilmiştir.

Sonuç olarak çocuk üvey babanın soyadını alabilir mi sorusuna yanıt olarak soyadı değişikliği davası ile bu durum mümkün olmasa da üvey baba çocuğu evlat edinme sürecine girerek soyadını çocuğa verebilecektir. Eşlerden birinin diğerinin çocuğunu evlat edinme süreci kanunda aranan şartların sağlanması halinde başvurulabilecek bir yoldur.

İlgili Makale: Eşin Çocuğunu Evlat Edinme Davası

Velayet sahibi anne çocuğun soyadını değiştirebilir mi?

Boşanma sonrası velayet hakkına sahip olan annenin çocuğun soyadında değişiklik yapıp yapamayacağı merak edilen konuların başında gelmektedir. Velayet sahibi belirli şartlar altında çocuğun soyadının mahkeme kararıyla değiştirilmesin talep edebilecektir.

Boşanma durumunda çocuğun soyadı Soyadı Kanunu’nun 4. maddesinin 2. fıkrasında “Evliliğin feshi veya boşanma hallerinde çocuk anasına tevdi edilmiş olsa bile babasının seçtiği veya seçeceği adı alır.” şeklinde düzenlenmiştir. Ancak Anayasa Mahkemesi ilgili hükmü erkeğe velayet hakkı kapsamında tanınan çocuğun soyadını seçme hakkının kadına tanınmaması velayet hakkının kullanılması bakımından cinsiyete göre ayrım yapılması sonucunu doğurduğu gerekçesiyle iptal edilmiştir.

Yargıtay 2.Hukuk Dairesinin 09.04.2018 tarihli 2018/1306 esas 2018/4719 sayılı kararında

‘’Somut olayda, velayet hakkına sahip davacı anne, soyadlarının farklı olmasından çocuğun rahatsız olduğunu ve anne ile aynı soyadını taşımak istediğini ileri sürmüş olup, davacı tanıkları da davalı babanın çocuğuna ilgisiz olduğunu, yaklaşık üç yıldır babanın çocuğunu görmeye gelmediğini, çocuğun birlikte yaşadığı anne ile aynı soyadını taşımamaktan rahatsız olduğunu, anne ile aynı soyadını taşımak isteğini sürekli dile getirdiğini, kendisini tanıtırken soyadını annenin soyadı olan “Karakol” olarak ifade ettiğini beyan etmişlerdir. Çocuğun soyadının annenin soyadı ile değiştirilmesi halinde çocuğun üstün yararı bakımından ruhsal gelişiminin olumsuz etkileneceği ileri sürülmediği gibi, az önce açıklanan tanık beyanlarından çocuğun soyadının annenin soyadı olarak değiştirilmesinin çocuğun üstün yararına olabileceği anlaşılmaktadır.

Tüm bu açıklamalar ışığında; velayet hakkı tevdi edilen annenin çocuğun soyadının kendi soyadı ile değiştirilmesi yönündeki talebinin velayet hakkı kapsamındaki yetkilerin kullanımı ile ilgili olduğu, velayet hakkı kapsamında çocuğun soyadını belirleme hakkının da yer aldığı, aynı hukuksal konumda olan erkeğe velayet hakkı kapsamında tanınan çocuğun soyadını belirleme hakkının kadına tanınmamasının velayet hakkının kullanılması bakımından cinsiyete dayalı farklı bir muamele teşkil edeceği, evlilik birliği içinde doğan çocuğun taşıdığı ailenin soyadını, evlilik birliğinin sona ermesi ile kendisine velayet hakkı tevdi edilen annenin kendi soyadı ile değiştirmesini engelleyici yasal bir düzenlemenin bulunmadığı,

Somut olayda söz konusu değişikliğin çocuğun üstün yararına da aykırı bulunmadığı ve çocuğun soyadı değişmekle kişisel durumunun değişmeyeceği (TMK m. 27) dikkate alındığında, Anayasa Mahkemesinin benzer olaylarda verdiği hak ihlaline ilişkin kararları da gözetilerek, davanın kabulüne karar vermek gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması doğru olmayıp, hükmün bozulmasına karar vermek gerekmiştir.’’ kararıyla velayeti annede olan çocuğun soyadı değişikliğinin mümkün olduğuna karar vermiştir.

Sonuç olarak velayet sahibi anne haklı nedenlerin varlığı ve çocuğun üstün menfaatine uygun olması şartıyla soyadını değiştirebilmektedir. Süreçte alanında uzman bir avukattan hukuki yardım alınması hak kaybına maruz kalmamak için kritik öneme sahiptir.

İkinci evlilikte çocuğun soyadı değişikliği

İkinci evlilik yapan anne açısında yeni evlendiği eşinin soyadını alması ancak çocuğun eski eşinin soyadını kullanmaya devam etmesi çocuğun sosyal hayatına olacak etkisi ve çocukta yaratacağı kafa karışıklığı endişe yaratan durumların başında gelmektedir. Bu durumla karşı karşıya kalan velayet sahibi anne çocuğun soyadında değişiklik yapmak istemektedir. Ancak bu durum keyfi olarak yapılamayacak sadece belirli şartların varlığında mümkün olabilecektir.

Boşanma sonrası çocuğun soyadını düzenleyen Soyadı Kanunu’nun 4.maddesinde yer alan düzenlemenin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmesi nedeniyle velayet sahibi anneye kendi bekarlık soyadını verebilmesinin yolu açılmıştır. Velayet sahibi anne boşanma sonrası bekarlık soyadını kullanıyorsa haklı nedenlerin varlığında ve çocuğun üstün menfaati gerektiriyorsa dava açarak çocuğun soyadı değişikliğini talep edebilecektir. Ancak anne ikinci evliliğini yapıp yeni evlendiği eşinin soyadını almışsa çocuğun bu soyadını kullanması mümkün değildir. Bu noktada herhangi bir yasal düzenleme bulunmadığından eski eş soyadı değişikliğine rıza gösterse bile soyadı değişikliği yapılamayacak ancak evlat edinme yoluyla ikinci evlilikte alınan soyadı evlat edinmenin hükümleri gereğince çocuğa verilebilecektir.

Soyadı değişikliğinde baba mirasından mahrum kalınır mı?

Çocuğun soyadında yapılacak değişikliğin miras hakkına olan etkisi sürece başlayacak kişiler açısından merak edilen konulardan bir diğeridir. Boşanma sonrası bekarlık soyadını kullanan anne velayet sahibi olduğu çocuğun soyadında değişiklik yaptığında çocuğun miras hakkında herhangi bir değişiklik olmayacak, çocuk babasının yasal mirasçısı olmaya devam eder.

Boşanma sonrası yeniden evlilik yapan annenin yeni evlendiği eşinin soyadını alması ve velayet sahibi olduğu çocuğa bu soyadını vermek istemesi sadece evlat edinme ile mümkündür. Üvey çocuğun evlat edinilmesi durumunda evlat edinen kişinin soyadını alır, evlat edinenin mirasçısı olur. Ancak çocuğun biyolojik babasıyla olan mirasçılık ilişkisi devam eder. Evlat edinme yoluyla soyadı değişikliği yapılması durumunda da baba mirasından mahrum kalma söz konusu değildir.

Üvey babanın nüfusuna geçmek

Üvey babanın nüfusuna geçmek olarak tanımlanan durum bilinenin aksine nüfus müdürlüğünde yapılacak bir işlem olmayıp ancak üvey babanın evlat edinme davası açarak yapabileceği bir işlemdir. Bu nedenle evlat edinme için gerekli şartların sağlanması halinde başvurulabilir. Bunun dışında biyolojik babayla soybağı ortadan kalkmadan veya üvey baba evlat edinme davası açarak soybağının kurulması sağlanmadan üvey babanın nüfusuna geçmek mümkün değildir.

Türk Medeni Kanununun 306.maddesinde ” Eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla diğerinin çocuğunu evlât edinebilir’‘ şeklinde düzenleme yapılmıştır. Ayrıca çocuğun evlat edinilmesi için evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması, evlat edinmenin küçüğün yararına olması, evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı bir biçimde zedelenmemesi, çocuk ayırt etme gücüne sahipse rızasının alınması gerekmektedir.

Sonuç olarak üvey babanın nüfusuna geçmek ancak belirli şartların varlığında evlat edinme yoluyla olabilecek bir işlem olup bunun dışında nüfusta bu işlemin gerçekleşmesi mümkün değildir.

Çocuğun soyadını değiştirmek için babasının izni şart mı?

Çocuğun soyadı değişikliğinde babanın izninin aranıp aranmayacağı sürece başlayacak annelerin merak ettiği konuların başında gelmektedir. Çocuğun soyadı değişikliği söz konusu olduğunda babasının bu konudaki düşünceleri ve çocuğun üstün menfaatine ilişkin sunduğu deliller mahkeme tarafından değerlendirilerek karar verilecektir. Yani babanın haklı bir gerekçe sunmaksızın izin vermiyorum şeklindeki ifadeleri çocuğun soyadını değiştirilmesini engellemez.

Çocuğun soyadı değişikliğinde davalı taraf nüfus müdürlüğü ve çocuğun babası olmalıdır. Nitekim yargıtay çocuğun soyadı değişikliği için yapılan yargılama sonunda babanın hukuki durumunun etkilenme ihtimalinin bulunduğundan davaya dahil edilmesi gerektiğine karar vermiştir.

Yargıtay 2.Hukuk Dairesinin 28.01.2021 tarihli 2021/184 esas 2021/716 sayılı kararında

‘’Somut olayda; davacı anne davalı olarak sadece Kartal Nüfus Müdürlüğünü göstermiş, çocuğun babasının yokluğunda dava görülmüş ve karar verilmiştir. Dava sonucunda verilecek karar, küçüğün babasının hukuki durumunu da etkileyeceğinden, davaya dahil edilmesi, gösterdiği takdirde delillerinin toplanması ve tüm deliller birlikte değerlendirilerek gerçekleşecek sonucu uyarınca bir hüküm kurulması gerekirken, eksik hasım ve inceleme ile hüküm kurulması doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.’’ şeklinde karar verilmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular