Kamulaştırma bedeline uygulanacak faiz idarenin taşınmaza el koyma sürecinde taşınmazın bedelinin geç ödenmesi veya bedel tespiti sürecinin uzaması halinde gündeme gelir. Kamulaştırma bedeline ödenecek faiz taşınmaza el koyma sürecinde malikin hak kaybına maruz kalmaması için büyük öneme sahiptir. Yazımızda kamulaştırma bedeline ödenecek faiz, faiz başlangıç tarihi, kamulaştırmasız el atma durumunda ödenecek faiz, kamulaştırma bedelinin ve faizinin icra takibi ile tahsili, kamulaştırma bedelinin taksitle ödenmesi durumu, kamulaştırma bedelinin nasıl alınacağı hakkında ayrıntılı bilgi vermeyi hedefliyoruz.
Kamulaştırma bedeline hangi faiz uygulanır?
Kamulaştırma bedelinin ödenmemesi, geç ödenmesi veya taksitle ödenmesi halinde mülkiyet hakkı zedelenen malikin zarara uğramaması için faiz uygulaması karşımıza çıkmaktadır. Kamulaştırma Kanunu’nun faiz uygulamasını içeren maddesi Anayasa Mahkemesinin 01/08/2023 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 2022/83 esas sayılı kararı ile iptal edilmiş olup yasal faiz yerine en yüksek faizin uygulanması gerektiği belirtilmiştir.
Kamulaştırma Kanunu’nun 10. Maddesinde 30.04.2013 tarihinde yapılan değişiklikle “kamulaştırma bedelinin tespiti için açılan davanın dört ay içinde sonuçlandırılamaması halinde, tespit edilen bedele bu sürenin bitiminden itibaren kanuni faiz işletilir.” fıkrası eklenmiştir. Ancak Anayasa Mahkemesi 01/08/2023 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 2022/83 esas sayılı kararı ile kamulaştırma bedeline dava tarihinden 4 ay sonra başlamak üzere yasal faiz uygulanmasına ilişkin maddeyi iptal edilmiştir. Kamulaştırma bedelinin dava tarihi itibariyle belirlendiği halde kamulaştırma bedeline 4 ay süre ile faiz işletilmemesinin ekonomik yönden hak kaybına yol açacağını ve kamulaştırma bedeline uygulanacak faizin yasal faiz ödeneceğinin belirtilmesinin enflasyon nedeniyle zarara yol açacağını gerekçe olarak göstermiştir.
Kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescili davalarında Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararının yayınladığı tarih olan 01.08.2023 tarihinden sonra açılan davalarda kamu alacaklarına öngörülen en yüksek faizin dava tarihinden itibaren uygulanmasına karar verilmiştir. Yargıtay ilgili hukuk dairesi güncel içtihatlarında bu yönde karar vermektedir.
Kamulaştırmasız el atmada hangi faiz uygulanır?
Kamulaştırmasız el atma idarenin usulüne uygun kamulaştırma işlemi yapılmaksızın özel mülkiyete konu taşınmaza müdahale etmesi durumudur. Bu durumda taşınmaz malikinin uğradığı zararın giderilmesi amacıyla açılan davalarda, yalnızca taşınmazın bedeli değil aynı zamanda bu bedel üzerinden işletilecek faiz büyük önem taşır.
Kamulaştırma bedelinin herhangi bir sebeple ödenmemesi halinde Anayasa’nın 46.maddesinin son fıkrasında “İkinci fıkrada öngörülen taksitlendirmelerde ve herhangi bir sebeple ödenmemiş kamulaştırma bedellerinde kamu alacakları için öngörülen en yüksek faiz uygulanır.” hükmü düzenlenmiştir. Anayasa Mahkemesi’nin kararları ve güncel yargıtay içtihatları nedeniyle kamulaştırmasız el atma bedellerinin ödenmesinde ilamda ayrıca yazılı olmasa dahi ilamın kesinleşmesinden sonraki dönem için asıl alacağa kamu alacaklarına uygulanması gereken en yüksek faizin uygulanması gerektiği hususunda fikir birliği söz konusudur.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin 02.05.2019 tarihli 2018/7437 esas 2019/7496 sayılı kararında
“Tüm bu açıklamalar ışığında idare, kendisine Anayasa tarafından tanınan olanak ve yetkilerini yasaya uygun bir biçimde kullanmaksızın taşınmaza el atarak kamulaştırma ilkelerine aykırı davranamaz. Anayasa’nın 46. maddesinde öngörülen kamulaştırma, Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınmış olan mülkiyet hakkına getirilmiş anayasal bir sınırlama olmakla, içtihat değişikliğine gidilerek özü ve varlığı hukuki sonuç itibariyle aynı nitelikler taşıyan kamulaştırmasız el atmaya ilişkin ilamlarda hüküm altına alınan tazminatlara da Anayasa’nın 46/son maddesinde düzenlenmiş olan kamu alacakları için öngörülen en yüksek faiz oranının uygulanması gerektiği sonucuna varılmıştır.” denilmektedir.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 2012 / 4504 esas 2012 / 14546 sayılı kararında
“Mülkiyete saygı hakkının ihlalinin, mahkemelerin, kamulaştırmasız el atmaya maruz kalan kişiler lehine hükmettikleri tazminat tutarının tayininde, yargılama süresiyle enflasyon arasındaki etkileşim sonucu ortaya çıkan değer kaybını dikkate almalarına imkan sağlayan yasal bir düzenlemenin olmayışından da kaynaklandığı, bu sebeple adil tatmin taleplerinin karşılanması gerektiği hususu benimsenmeye başlanmıştır. Tüm bu açıklamalar ışığında idare, kendisine Anayasa tarafından tanınan olanak ve yetkileri yasaya uygun bir biçimde kullanmaksızın taşınmaza el atarak kamulaştırma ilkelerine aykırı davranamaz.
Anayasa’nın 46. maddesinde öngörülen kamulaştırma, Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınmış olan mülkiyet hakkına getirilmiş anayasal bir sınırlama olmakla, Dairemizce içtihat değişikliğine gidilerek, özü ve vardığı hukuki sonuç itibariyle aynı nitelikler taşıyan kamulaştırmasız el atmaya dair ilamlarda hüküm altına alınan tazminatlara da Anayasanın 46/son maddesinde düzenlenmiş olan kamu alacakları için öngörülen en yüksek faiz oranının uygulanması gerektiği sonucuna varılmıştır.” şeklinde karar verilmiştir
Sonuç olarak kamulaştırmasız el atma durumunda kamulaştırma bedeline kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek faiz uygulanır. İdare tarafından kamulaştırma bedeline yasal faiz oranı uygulanarak ödeme yapılmışsa eksik ödenen faiz alacağının tahsil edilmesi talebiyle asliye hukuk mahkemesinde dava açma hakkı bulunmaktadır.
Kamulaştırma bedelinin geç ödenmesi faiz
Kamulaştırma bedelinin geç ödenmesi ya da taksitlerle ödenmesi halinde taşınmazın malikinin uğradığı zararın telafisi için faiz uygulaması gündeme gelmektedir. Kamulaştırma bedelinin peşin olarak ödenmesi genel kural taksitlendirme istisna olup taksitlendirme durumunda uygulanacak faiz oranı merak edilen konulardan bir diğeridir.
Kamulaştırma bedellerinin ödenmesinde taksitlendirme seçeneği istisnadır. Kamulaştırma Kanun’un 3. Maddesinde “Cumhurbaşkanınca kabul olunan, büyük enerji ve sulama projeleri ile iskan projelerinin gerçekleştirilmesi, yeni ormanların yetiştirilmesi, kıyıların korunması ve turizm amacıyla yapılacak kamulaştırmalarda, bir gerçek veya özel hukuk tüzelkişisine ödenecek kamulaştırma bedelinin o yıl Genel Bütçe Kanununda gösterilen miktarı, nakden ve peşin olarak ödenir. Bu miktar, kamulaştırma bedelinin altıda birinden az olamaz. Bu miktarın üstünde olan kamulaştırma bedelleri, peşin ödeme miktarından az olmamak ve en fazla beş yıl içinde faiziyle birlikte ödenmek üzere eşit taksitlere bağlanır. Taksitlere, peşin ödeme gününü takip eden günden itibaren, Devlet borçları için öngörülen en yüksek faiz haddi uygulanır.” şeklinde düzenleme yapılmıştır.
Sonuç olarak kamulaştırma bedelinin geç ödenmesi veya taksitlendirilerek ödenmesi halinde uygulanacak faiz kamu alacakları için öngörülen en yüksek faizdir.
Kamulaştırma bedeli faizi icraya konulabilir mi?
Kamulaştırma bedelinin geç ödenmesi, taksitlendirilerek ödenmesi veya kamulaştırmasız el atma durumunda taşınmazın malikinin zararın telafisi için öngörülen faiz uygulamasının ne şekilde tahsil edileceği konusu sıklıkla merak edilmektedir. Kamulaştırma bedeli ve faizi kesinleşmeden icraya konulabilecektir. Ancak kamulaştırma bedeline uygulanacak faizin kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek faiz oranı yerine yasal faiz oranıyla yapılması durumunda eksik ödenen faiz alacağının tahsil edilmesi talebiyle asliye hukuk mahkemesinde dava açılarak hesaplamanın bilirkişi aracılığıyla yapılması hak kaybına maruz kalmamak açısından kritik öneme sahiptir.
Kamulaştırmasız el atma faiz başlangıç tarihi
Kamulaştırmasız el atma durumunda Anayasa Mahkemesi kararları ve güncel yargıtay içtihatları gereğince kamulaştırma bedeline kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek faiz oranı uygulanmaktadır. Bu noktada kamulaştırmasız el atmada faiz başlangıç tarihinin ne şekilde belirleneceği özellikle davanın kısmi dava veya belirsiz alacak davası şekilde şeklinde açılması halinde merak edilen konulardan bir diğeridir.
Kamulaştırmasız el atma davalarında faiz başlangıç tarihi dava tarihidir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 2013/14563E. , 2013/23728K. Sayılı çok yakın tarihli kararında, “kısmi olarak açılan ilk davada tespit edilen bedel taraflar için kesin hüküm niteliğindedir. Ek olarak açılan davada yeniden değer biçilmesi ve bu değere göre hüküm kurulması mümkün değildir. Faize de ilk dava tarihin itibaren hükmedilmesi gerekmektedir.” şeklinde karar vermiştir.
Kamulaştırma bedelinin faiz başlangıç tarihi
Kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescili davalarında Anayasa Mahkemesi 01/08/2023 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 2022/83 esas sayılı kararı ile kamulaştırma bedeline dava tarihinden 4 ay sonra başlamak üzere yasal faiz uygulanmasına ilişkin maddeyi iptal edilmiştir. Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı nedeniyle ve Anayasa’nın 46.maddesi gereğince kamulaştırma bedelinin faiz başlangıç tarihi dava tarihi olması gerekmektedir.
Anayasa mahkemesi’nin kamulaştırma bedeline dava tarihinden 4 ay sonra başlamak üzere yasal faiz uygulanmasına ilişkin maddeyi iptal kararı 01.08.2023 tarihinde resmi gazete yayınlanmış olup bu tarihten sonra açılacak davalarda faizin dava tarihinden başlaması gerektiği açık olsa da 01.08.2023 tarihinden önce açılan davalar açısından uygulamanın ne şekilde yapılacağı merak konusudur.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 26.06.2024 tarih 2024/3299 esas 2024/7685 sayılı kararında
“Anayasa’nın 153’üncü maddesinin beşinci fıkrasında yer alan; “İptal kararları geriye yürümez.” hükmü ve “Her dava açıldığı tarihteki fiili ve hukukî duruma göre karara bağlanır.” genel hukukî prensibini hâvi Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.05.2017 tarihli ve 2017/3-990 Esas, 2017/954 Karar sayılı kararları nazara alındığında fark kamulaştırma bedeline 2942 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesinin dokuzuncu fıkrası gereğince davanın açıldığı tarihten 4 ay sonrasından başlamak üzere yasal faiz uygulanması gerekir” şeklinde karar vermektedir.
Sonuç olarak kamulaştırma bedeline uygulanacak faize ilişkin Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı resmi gazetede 01/08/2023 tarihinde yayınlandığı tarihten önce açılan davalarda davanın açıldığı tarihten 4 ay sonrasından başlamak üzere yasal faiz uygulanması 01/08/2023 tarihinden sonra açılan davalarda dava tarihinden itibaren kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek faiz oranı olması gerekmektedir.
Kamulaştırma bedeli hangi bankaya yatırılır?
Kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescili davasında belirlenen kamulaştırma bedelinin hangi bankaya yatırılacağı taşınmaz maliki açısından merak edilen konuların başında gelmektedir. Kamulaştırma bedelinin idareyle anlaşarak belirlenmesi durumunda taşınmaz malikinin uzlaşma tutanağında belirttiği bankaya yatırılır, Kamulaştırma bedeli konusunda idareyle uzlaşma sağlanmazsa kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescili davasında mahkemenin belirlediği banka ve hesaba yatırılır. Genellikle kamu bankalarında olan Ziraat Bankası veya Vakıfbank’a yatırılır.
İlgili Makale: Muhdesatın Tespiti Davası
Kamulaştırılmış bir arsanın parası nasıl alınır?
Kamulaştırmış bir arsanın kamulaştırma bedelinin nasıl alınacağı taşınmazın maliki açısından en önemli konudur. Kamulaştırma bedelinin tahsili idareyle anlaşma veya anlaşmama durumuna göre farklı süreçler gerektirmektedir.
Kamulaştırma bedeline ilişkin idareyle uzlaşma durumu varsa bu bedel tapuda devir (ferağ) sonrası taşınmaz malikinin uzlaşma tutanağında belirttiği banka hesabına yatırılır. İdare ile uzlaşma sağlanmaması halinde ise idare tarafından açılacak kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescili davasında mahkeme tarafından verilen karar neticesinde alınır. İdarenin usulüne uygun kamulaştırma işlemi yapmaksızın taşınmaza el atması durumunda ise taşınmazın maliki kamulaştırmasız el atma davası açabilir.
Kamulaştırma bedeli en fazla kaç taksit ile ödenir?
Kamulaştırma bedelinin peşin ödenmesi kural olmakla birlikte istisnai hallerde taksitlendirmeye gidilebileceği düzenlenmiştir. Kamulaştırma Kanunu‘nun 3.maddesinde ”Cumhurbaşkanınca kabul olunan, büyük enerji ve sulama projeleri ile iskan projelerinin gerçekleştirilmesi, yeni ormanların yetiştirilmesi, kıyıların korunması ve turizm amacıyla yapılacak kamulaştırmalarda, bir gerçek veya özel hukuk tüzelkişisine ödenecek kamulaştırma bedelinin o yıl Genel Bütçe Kanununda gösterilen miktarı, nakden ve peşin olarak ödenir. Bu miktar, kamulaştırma bedelinin altıda birinden az olamaz. Bu miktarın üstünde olan kamulaştırma bedelleri, peşin ödeme miktarından az olmamak ve en fazla beş yıl içinde faiziyle birlikte ödenmek üzere eşit taksitlere bağlanır. Taksitlere, peşin ödeme gününü takip eden günden itibaren, Devlet borçları için öngörülen en yüksek faiz haddi uygulanır. ‘’ şeklinde düzenleme yapılmıştır.
Sonuç olarak kamulaştırma bedeli peşin ödeme miktarından az olmamak ve en fazla beş yıl içinde faiziyle birlikte ödenmek üzere eşit taksitlere ödenebilir.
